2011/02/15, om 02:41UT - Het RWC/STCE-KSB waarschuwingssysteem stuurt een email:
A class X2.3 solar X-ray flare occurred on
2011/02/15 with peak time 01:56UT.
2011/02/15, om 07:07UT - De voorspeller van dienst stuurt een PRESTO-alert:
NOAA AR 1158 has produced an X2.3 flare peaking at 01:56 UT, associated
with an Earth directed CME. Furthermore, an M2.2 flare (from the same
AR) peaking at 17:26 UT on February 14 had also an associated Earth
directed CME. They are expected to arrive to the Earth around February
17.
|
|
Feiten
- De zonnevlam startte om 01:48UT, bereikte zijn maximum om 01:56UT en eindigde om 02:58UT. Deze tijden refereren naar
de intensiteit in X-stralen, gemeten door de satelliet GOES .
-
In de data van LYRA, een instrument aan boord van PROBA2 is de zonnevlam duidelijk te zien. We zien in de rechtse figuur een plotse stijging
in 2 golflengten. (Voor een grotere figuur, klik op de grafiek.) Met LYRA kan je de sterkte van de zonnevlam in een bepaalde golflengte
kwantitatief bepalen. GOES zegt hoe sterk de zonnevlam is in X-stralen. Volgens GOES is het een X2.3 vlam.
- SWAP, eveneens een instrument aan boord van PROBA2 kon de EUV-lichtflits visualiseren. Met SWAP kan je de positie van de vlam
op de zonneschijf bepalen. De plaats wordt weergegeven door de rode cirkel in de linkse figuur. Klik om te vergroten.
de SWAP film.
 |
 |
- In de verschil-film van SWAP, zien we 2 plasma uitbarstingen. Een eerste plasmawolk ontsnapte net voor 01:00UT.
De tweede eruptie is zichtbaar als een zeer grote EUV-golf. De EUV-golf ontsnapte om 01:50UT. De golf is cirkelvormig zoals je
kan zien in de 3 grijze figuren en bestrijkt een zeer groot oppervlakte van de zonneschijf. Erupties van plasma worden gekenmerkt door EUV-golven.
De zonnevlam ging gepaard met een plasmawolk die werd weggekatapulteerd in de ruimte.
Het
wordt duidelijk als je naar
de SWAP 'verschil'-film kijkt.
Even terzijde: een verschil-beeld is een beeld dat je bekomt door twee beelden van elkaar af te trekken. Zo breng je verschillen in kaart.
Indien niets is veranderd in een bepaalde pixel, zal deze pixel grijs zijn in het verschil-beeld.
-
De plasmawolk is zichtbaar in de coronografen aan boord van STEREO A en B. De plasmawolk kwam reeds in het gezichtsveld van de coronograaf
STEREO A/HI1 en HI2. Met deze eerste beelden, de 'beacon data',
kunnen we een eerste schatting maken van de snelheid van de plasmawolk: 1000 km/s. Dit is een snelle wolk.
 |  |
 |
| This is an image of the solar corona, taken by the SECCHI outer coronograph (COR2) on the STEREO behind observatory
on February 15, 2011 at 03:24:57 UT. This image was produced from the STEREO space weather beacon telemetry. |
This is an image of the solar corona, taken by the SECCHI inner Heliospheric Imager (HI-1)
on the STEREO Ahead observatory on February 15, 2011 at 07:18:01 UT. This image was produced from the STEREO space weather beacon telemetry. |
This is an image of the solar corona, taken by the SECCHI outer Heliospheric Imager (HI-2)
on the STEREO Behind observatory on February 16, 2011 at 09:47:54 UT.
This image was produced from the STEREO space weather beacon telemetry. |
- Vandaag, 16 februari werden de coronograaf-beelden van LASCO aanboord van SOHO geanalyseerd. We zien de wolk als een halo omheen de Zon die wordt voorgesteld door de
witte cirkel. De wolk is duidelijk zichtbaar en komt richting Aarde.
Check de LASCO 'verschil'-film door op de figuur te klikken.
 |
-
Enkele uren na de zonnevlam en de ontsnapte plasmawolk, verhoogden de proton-flux. Dit zijn energetische deeltjes die zich vlak voor
de wolk voortbewegen. De wolk duwt en versnelt de deeltjes. Deze protonen zijn elektrisch geladen deeltjes met relativistische snelheden.
Ze kunnen binnen de 20 minuten nadat ze de Zon verlaten op Aarde arriveren. Een protonenstorm kan schade aanbrengen aan satellieten, aan de
instrumenten aan boord van de satellieten. De protonen vallen via de polen de atmosfeer van de Aarde binnen. Vliegtuigen op polaire routes,
de bemanning en de passagiers zijn op zulke momenten kwetsbaar en krijgen een extra dosis straling te verwerken. De stijging van de protonen
was niet dramatisch: het stormniveau werd niet bereikt. Dit niveau wordt in de figuur aangegeven door de onderbroken lijn.
-
De vorige X-vlam vond plaats op 2006/12/14. Dit is meer dan 4 jaar geleden. Het was een X1.5 zonnevlam.
We stellen vast dat we het zonneminimum gepasseerd zijn.
Zonnevlammen: enkele feiten
-
Een zonnevlam is een brutale en kortstondige verhoging van de zonnestraling gedurende een beperkte periode van enkele minuten tot een paar uur.
Een zonnevlam is plaatselijk en wordt gelocaliseerd op de zonneschijf.
Het duurt 8 minuten alvorens het licht van een zonnevlam de Aarde bereikt.
- Tijdens een zonnevlam stijgt de intensiteit van de X-stralen, UV en EUV-stralen dramatisch. Je kan een zonnevlam waarnemen als
een flits in EUV-beelden van de Zon. Zonnevlam zijn moeilijk waar te nemen in zichtbaar licht vermits de stijging van de intensiteit
in zichtbare straling beperkt is.
- Zonnevlammen worden in categorieën onderverdeeld naar gelang hun intensiteit in X-stralen. Deze categorieën gaan van zwak tot uiterst
energetisch: A, B, C, M, X, Y. Deze schaal is logaritmisch. Dit wil zeggen dat de stijging van M naar X veel groter is dan van A naar B.
Plasmawolken - CME's: enkele feiten
-
Een CME is een 'coronal mass ejection'. Dit is een plasmawolk die weggekatapulteerd is. De energie die opgehoopt zit in de Zon kan lokaal
instabiel worden. De energie ontsnapt in de vorm van een bewegende plasma wolk, d.i. kinetische energie.
- De zonnewind is een continue stroom van plasma die vertrekt op de zon en wegblaast. Deze wind blaast in alle richtingen, d.i. radiaal.
Een deel van de zonnewind blaast over het magnetisch veld van de Aarde. Een trage zonnewind heeft snelheden van 200 tot 400 km/s.
Een snelle zonnewind raast met snelheden tot 700-800 km/s door de ruimte. Als de zonnewind een snelheid heeft van 500 km/s,
heeft het plasma dat in de richting van de Aarde vliegt, 3 dagen en 11 uur nodig om de afstand Zon-Aarde te overbruggen.
- Een ontsnapte plasmawolk komt bovenop de achtergrond zonnewind. Vergelijk het met een schokgolf/tsunami die over een rivier of zee beweegt.
Een plasmawolk heeft snelheden van 100 km/s tot 2000 km/s. Een trage plasmawolk 'verdwijnt' in de achtergrond zonnewind. Terwijl een snelle CME
met een schok door de ruimte raast.
- De zonnewind is gemagnetizeerd, plasmawolken eveneens. Wanneer het plasma over de Aarde blaast, kan het magneetveld van het plasma interageren
met het magneetveld van de Aarde. Op deze manier wordt energie getransporteerd in het aardsysteem. Dit fysisch proces veroorzaakt magnetische stormen.
Magnetische stormen verstoren radiocommunicatie, verstoren signalen die vanop de Aarde naar satellieten worden gestuurd en kunnen zo
de navigatiesystemen zoals GPS verstoren. Magnetische stormen kunnen elektrische stromen induceren in elektriciteitscentrales of het
elektrisch netwerk en in pijpleidingen. Een mooi toemaatje van dit soort ruimteweer is aurora.
Het ruimteweervoorspellingscentrum van België
Het 'Regional Warning Center, RWC of Western-Europe' zit omvat in de Koninklijke Sterrrenwacht van België, KSB en het Solar-Terrestrial Centre
of Excellence. De ruimteweervoorspeller van dienst rapporteert dagelijks omtrent de activiteit van de Zon, de condities in de ruimte en
de status van de Aarde en de magnetosfeer. Dit bulletin omvat tevens een voorspelling voor de komende dagen. De voorspeller waarschuwt
eveneens in geval van extreem ruimteweer . Deze waarschuwing heet 'PRESTO'. Het RWC Belgium heeft ook een automatisch waarschuwingssysteem.
Het trad in de nacht van 14 op 15 februari in werking naar aanleiding van een extreem grote zonnevlam.
Wanneer zich extreme situaties voordoen, assisteert het volledige voorspellingsteam de voorspeller van dienst. Er vinden regelmatig
'space weather briefings' plaats.
Welke acties onderneemt het RWC Belgium?
De voorspeller browsed door alle beschikbare data om de snelheid en de magnetisch configuratie van de plasmawolk te bepalen.
Via de snelheid bereken we de aankomsttijd op Aarde. Via de magnetische configuratie wordt voorspeld hoe sterk de impact op
het magneetveld van de Aarde zal zijn. De satelliet ACE die zich net voor de Aarde bevindt, geeft aan wanneer de plasmawolk
voorbijraast en hoe de magnetische structuur is.
Deze informatie is belangrijk voor satellietbedrijven. En veel bedrijven hebben iets vandoen met satellieten!
Gevolgen van het ruimteweer op 2011/02/15 vermeld in de pers
Solar Flare Suspends Parts of Radio Communications in Korea
Check also our involvement in the space mission STEREO
Het RWC Belgium maakt deel uit van het Solar-Terrestrial Centre of Excellence. Dit is een instituut dat focust op de wetenschap gaande van de Zon,
door de Ruimte tot op de Aarde. Het STCE heeft ook een dienstverlening, zoals bv het ruimteweervoorspellingscentrum.
|